Tez Yazım Kuralları: Format Rehberi ve Kontrol Listesi

İçeriği güçlü bir tez, biçim yüzünden enstitüden geri dönebilir — ve her yıl binlerce tez, kenar boşluğu ya da sayfa numarası gibi tamamen önlenebilir nedenlerle düzeltmeye gider. Tez yazım kuralları sıkıcı görünebilir; ama iyi haber şu: kurallar sonlu, kontrol edilebilir ve büyük bölümü daha ilk gün, şablon düzeyinde çözülebilir. Bu rehberde Türkiye'deki enstitülerde yaygın format kurallarını ve teslim öncesi kontrol listesini topladık.

Önce Altın Kural: Enstitü Kılavuzu Esastır

Bu yazıdaki tüm değerler yaygın örneklerdir, evrensel standart değildir. Her üniversitenin — hatta aynı üniversitede farklı enstitülerin — kendi tez yazım kılavuzu ve çoğunlukla hazır Word/LaTeX şablonu vardır. İlk işin, enstitünün web sayfasından güncel kılavuzu ve şablonu indirmek; ikincisi de yazıma o şablonun içinde başlamaktır. Bitmiş bir tezi sonradan şablona dökmek, en baştan şablonda yazmaktan kat kat zahmetlidir.

Yaygın Format Kuralları

Kenar Boşlukları

Cilt payı nedeniyle sol kenar genellikle daha geniş bırakılır:

Kimi enstitüler dört kenar için eşit 2,5 cm ister; kılavuzuna bak.

Yazı Tipi ve Punto

En yaygın tercih Times New Roman 12 puntodur; bazı kılavuzlar Arial 11 gibi alternatiflere izin verir. Tablo içleri, şekil altları ve dipnotlar için genellikle 8–10 punto aralığı tanınır. Kural basit: tüm tezde tek yazı tipi, süsleme yok.

Satır Aralığı ve Paragraf

• Ana metinde yaygın kural 1,5 satır aralığıdır.
• Uzun blok alıntılar, dipnotlar, tablo ve kaynakça girişlerinde çoğunlukla 1 (tek) aralık istenir.
• Paragraflar ya ilk satır girintisiyle ya da paragraf arası boşlukla ayrılır — kılavuz hangisini istiyorsa o; ikisi birden değil.
• Metin genellikle iki yana yaslanır (justify).

Sayfa Numaraları

Tezlerde iki ayrı numaralama düzeni bir arada kullanılır:

• Ön sayfalar (özet, abstract, önsöz, içindekiler, tablo/şekil listeleri): küçük Roma rakamları (i, ii, iii...). Kapak sayfası numaralamaya dahil edilir ama numara üzerine yazılmaz.
• Ana metin (Giriş'ten itibaren): Arap rakamları (1, 2, 3...) ve genellikle 1'den yeniden başlar.

Numaranın konumu (alt orta, sağ üst vb.) kılavuzda belirtilir. Word'de bu ikili düzeni kurmanın yolu bölüm sonu (section break) kullanmaktır; şablon zaten kuruluysa bozmamaya çalış.

Başlık Düzeni

Başlıklar hiyerarşiyi tutarlı yansıtmalıdır. Yaygın bir düzen:

• Bölüm başlıkları (1. düzey): "BÖLÜM 1" / tamamı büyük harf, koyu, çoğunlukla yeni sayfadan başlar.
• 2. düzey: Kelime baş harfleri büyük, koyu (örn. "2.1. Kuramsal Çerçeve").
• 3. düzey ve altı: Küçük harf ağırlıklı, koyu veya italik.

Numaralandırma ondalık sistemle yapılır (2.1, 2.1.3 gibi) ve içindekiler tablosuyla birebir örtüşmelidir. İçindekileri elle yazmak yerine kelime işlemcinin otomatik içindekiler özelliğini kullan; elle yazılan tablolar son revizyonda mutlaka kayar.

Tablo, Şekil ve Alıntılar

• Tablolar ve şekiller bölüm bazında numaralanır (Tablo 2.1, Şekil 3.2). Yaygın kural: tablo başlığı üstte, şekil başlığı altta.
• Her tablo ve şekle metin içinden mutlaka gönderme yapılır ("Tablo 2.1'de görüldüğü gibi...").
• Uzun doğrudan alıntılar (çoğu stilde 40 kelime ve üzeri) tırnaksız, soldan girintili blok olarak ve genellikle tek aralıkla verilir.

Ön Sayfaların Sırası

Kılavuzlar, ana metinden önce gelen sayfaların sırasını da belirler. Yaygın bir dizilim şöyledir: dış kapak → iç kapak → onay (jüri imza) sayfası → etik beyan → önsöz/teşekkür → özet → abstract → içindekiler → tablolar listesi → şekiller listesi → kısaltmalar/simgeler. Hangi sayfaların zorunlu olduğu ve sırası enstitüye göre değişir; şablondaki dizilimi bozmadan doldurmak en güvenli yoldur. Onay sayfasındaki unvanlar ve ad yazımları, jüri üyeleriyle birebir teyit edilmelidir — bu sayfadaki bir yazım hatası, ciltten sonra fark edilirse yeniden bastırmak zorunda kalırsın.

Atıf ve Kaynakça Stili

Format kurallarının en sık ihlal edilen alanı kaynakçadır. Enstitün hangi stili zorunlu tutuyorsa (sosyal bilimlerde çoğunlukla APA; kimi alanlarda numaralı sistemler veya dipnotlu Chicago) baştan sona tek stile sadık kal. Stil ayrıntıları için APA Style resmî sitesi güvenilir kaynaktır. Metin içinde atıfı olan her kaynak kaynakçada, kaynakçadaki her kaynak metinde olmalı — çift yönlü kontrol şarttır.

Ciltleme ve Teslim

Savunma öncesi jüri üyelerine spiral/karton ciltli kopyalar, kabul sonrası enstitüye ciltli nüsha ve/veya PDF istenir. Kabul edilen tezler enstitü aracılığıyla YÖK Ulusal Tez Merkezi'ne yüklenir; bunun için tez veri giriş formu doldurulur. Son PDF'te sayfa düzeninin bozulmadığını mutlaka kontrol et.

Teslim Öncesi Kontrol Listesi

• Enstitünün güncel kılavuzunu ve şablonunu kullandın mı? (Eski kılavuz, sık düşülen tuzaktır.)
• Kenar boşlukları her sayfada kılavuza uygun mu?
• Tek yazı tipi, doğru punto; tablo/dipnot puntoları kurallı mı?
• Ön sayfalar Roma, ana metin Arap rakamıyla mı numaralı?
• Başlık numaraları ile içindekiler birebir aynı mı?
• Her tablo/şekil numaralı, başlıklı ve metinde göndermeli mi?
• Atıf stili baştan sona tek mi; metin–kaynakça çift yönlü eşleşiyor mu?
• Özet/abstract kelime sınırları ve anahtar kelimeler tamam mı?
• Yazım denetimi yapıldı mı; son PDF'te düzen bozulmuyor mu?

Biçim kuralları, yaratıcılığını kısıtlamak için değil, binlerce tezin okunabilir ve arşivlenebilir olması için var. En baştan şablonla çalışan ve bu listeyi teslimden bir hafta önce bir kez dolaşan bir öğrenci için format, dert olmaktan çıkar.

Sıkça Sorulan Sorular

Tezde hangi yazı tipi ve satır aralığı kullanılır?
En yaygın standart 12 punto Times New Roman ve 1,5 ya da çift satır aralığıdır — ama bağlayıcı olan senin enstitünün yönergesidir. Değişmeyen tek kural tutarlılıktır: tüm belgede aynı tipografiyi kullan.

Kenar boşlukları ne olmalı?
Ciltleme payı nedeniyle çoğu yönerge sol kenarı diğerlerinden geniş ister (örneğin sol 4 cm, diğerleri 2,5 cm). Kesin ölçüler için mutlaka kendi enstitünün şablonuna bak.

Tez şablonunu nereden bulurum?
Neredeyse her enstitü resmi bir Word şablonu ve yazım kılavuzu yayımlar; bunu en baştan indirip onun üzerine yazmak, sona bırakılan biçim telaşını tamamen ortadan kaldırır.

İlgili Rehberler

• Tez nasıl yazılır — biçimin oturduğu bütün süreç
• APA kaynak gösterme — kaynakça biçimi
• Tez özeti nasıl yazılır — özet ve anahtar kelime biçimi

Grongy, biçim yükünü hafifletmek için tasarlandı: sayfa yapısı ayarlarını (kenar boşlukları, yazı tipi, satır aralığı) enstitü kılavuzuna göre yapılandırabilir, başlık numaralarını ve içindekileri otomatik tutarlı tutar, kaynakçanı tek stilde derler. Kuralları senin yerine ezberler — ama kılavuzunu okumak ve son kontrol yine sende.