tez savunmasıtez yazımıakademik yazım

Tez Savunması Nasıl Yapılır? Süreç, Sunum ve Jüri Soruları

Tez savunması nasıl yapılır? Slayt slayt sunum planı, jürinin sorusunun tezin neresinden geldiği ve jürinin verebileceği üç karar — yönetmelik maddeleriyle.

Tezin tesliminden jüri kararına beş adım; benzerlik raporu sen savunmaya girmeden danışmana ve jüriye gönderiliyor.
Bu sayfada

Savunma hazırlığının görünen kısmı sunum: kaç slayt, ne kadar konuşacağım, ne sorarlar. Görünmeyen kısmı ise o güne gelene kadar imzalanan formlar, alınan raporlar ve işleyen bir takvim.

Bu yazı dört şeyi birlikte anlatıyor: savunmaya kadar süreç nasıl işliyor, sunum nasıl kuruluyor, jürinin sorusu nereden geliyor ve sınavın sonunda hangi kararlar verilebiliyor. Süreçle ilgili cümlelerin dayanağı Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği; madde numaralarını yazdık, kendi enstitünün sayfasıyla karşılaştırabilirsin.

Tez Savunması Nedir, O Güne Kadar Ne Oluyor?

Yönetmelik bu aşamaya tez sınavı der ve nelerden oluştuğunu da söyler: tez çalışmasının sunulması, ardından soru-cevap (m. 9/5). Aynı madde sınavın dinleyicilerin katılımına açık yapıldığını belirtir. Salonda yalnız jüri olmayabilir.

Yüksek lisansta jüri üç veya beş öğretim üyesinden oluşur: biri danışman, en az biri de öğrencinin kurumu dışından (m. 9/3). Doktorada jüri beş üyeli; üçü öğrencinin tez izleme komitesinde yer alan öğretim üyeleri, en az ikisi kurum dışından (m. 22/4).

Sunumu hazırlarken işine yarayacak ayrıntı şu: tez, sınavdan önce jürinin eline geçiyor. Nüshalar danışman aracılığıyla enstitüye gönderilir (m. 9/4), jüri de tezin jüri üyelerine teslim edildiği tarihten itibaren en geç bir ay içinde toplanır (m. 9/5).

Zaman sırasında bir nokta öne çıkıyor: benzerlik raporu savunmadan önce istenir. Danışman tezi savunulabilir olduğuna ilişkin görüşü ile enstitüye teslim eder, enstitü de teze ilişkin intihal yazılım programı raporunu alıp danışmana ve jüri üyelerine gönderir (m. 9/2). Yani benzerlik oranın, sen savunmaya girmeden jürinin önünde olur; bu, teslim gününe kalan bir iş değil.

Enstitülerin kendi adımları da var. Bir enstitünün yayımlanmış süreci şöyle:

  1. anabilim dalı incelemesi
  2. tez yazım kurallarına uygunluk tutanağı
  3. enstitü incelemesi — yazım kurallarına uymayan tez öğrenciye geri döner
  4. jüri öneri formu, benzerlik oranıyla birlikte
  5. enstitü yönetim kurulu onayı
  6. sınav tarihi

Kaynak: Bursa Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü (erişim: 25 Ekim 2026). Bu bir enstitünün süreci; seninkinde adımların adı ve sırası farklı olabilir, enstitünün sayfasından kontrol et.

Sunumunu Slayt Slayt Kur

Sunumun işi tezi özetlemek değil. Tez jürinin elinde; senin yapacağın, kararların gerekçesini sırayla göstermek. Aşağıdaki plan, on beş dakikalık bir sunum için dağıtılmış bir örnek:

SlaytNe varPay (15 dk için)Hangi soruyu önceden karşılar
1Başlık, ad, danışman, tarih0:30—
2Problem: hangi boşluk1:30"Bu neden önemli?"
3Araştırma sorusu1:00"Tam olarak neyi sordun?"
4Yöntem: tasarım, örneklem, veri3:00"Neden bu yöntem?"
5-6Bulgular, sayıyla5:00"Bu sonucu nasıl okuyorsun?"
7Sınırlılıklar1:30"Neyi gösteremiyor?"
8Sonuç ve katkı2:00"Alana ne kattın?"
9Teşekkür, kaynaklar0:30—

Yönetmelikte sunum için bir süre yok; tablo dakika değil pay veriyor. Kendi süren farklıysa oranları koru: yöntem ve bulgular birlikte sunumun yarısından fazlasını alıyor.

On beş dakikalık örnek sunumun dokuz slayda dağılımı: yöntem ve bulgular birlikte sürenin yarısından fazlasını alıyor.

İki slayt dikkat istiyor. Yöntem slaydı (4) tasarımı, örneklemi ve veri toplama aracını birlikte gösterdiğinde "neden bu yöntem" sorusu sorulmadan cevaplanmış oluyor; üçünü ayrı slaytlara dağıtmak aynı soruyu üç kez açıyor. Sınırlılıklar slaydı (7) sunumdan çıkarılmıyor: sınırlılığı ilk sen söylersen, soru gelse de senin cümlenin üzerine geliyor.

Slaytta ne duracağına karar vermek sunumun geri kalanını belirliyor. Tabloya, şekle, ölçüte ve sayıya jüri bakar; o yüzden onlar slaytta durur. Gerekçeyi, sırayı ve çıkarımı sen söylersin. Cümle hâlinde yazılmış bir slayt bu ikisini birbirine karıştırıyor: aynı cümle iki yerde dururken biri gereksizdir.

Bulgular kısmında bir sayıyı okumakla göstermek ayrı işler. Tablonun tamamını yansıtmak yerine tek bir satırı işaretleyip onu söylemek, jürinin ekranla senin cümlen arasında gidip gelmesini gerektirmiyor.

Yüksek lisans ile doktora arasındaki fark sunumun sonunda görünür oluyor. Yönetmelik doktora tezi için üç nitelik sayar ve en az birinin karşılanmasını ister: bilime yenilik getirme, yeni bir bilimsel yöntem geliştirme, bilinen bir yöntemi yeni bir alana uygulama (m. 15/6). Doktorada katkı slaydının işi, tezin bu üçünden hangisini taşıdığını söylemek; yüksek lisansta aynı slayt çalışmanın ne gösterdiğini söylemekle kalıyor.

Jürinin Soruları Tezin Neresinden Gelir?

Hazırlığı metnin bölümleri üzerinden kurabilirsin: her bölüm kendi soru kümesini açıyor.

  • Giriş ve problem bölümü. Bu çalışma neden yapıldı? Hangi boşluğu dolduruyor, literatürdeki yeri ne?
  • Yöntem bölümü. Tasarım soruya uygun mu, örneklem nasıl seçildi, veri toplama aracı nereden alındı, geçerlik ve güvenirlik için ne yapıldı?
  • Bulgular bölümü. Bir sonuç nasıl hesaplandı, beklenmeyen bir değer nereden geldi, tablolarla metin uyuşuyor mu?
  • Tartışma ve sonuç bölümü. Bulgular literatürle nasıl ilişkilendirildi, çıkarım veriden ne kadar uzağa gidiyor, öneriler neye dayanıyor?

Buradan pratik bir hazırlık çıkıyor: cevabın hangi sayfada, hangi tabloda olduğunu söyleyebilmek. Bu, soruyu metne bağlar, tartışma da ortak bir zemine oturur.

Hazırlığın bir kısmı da kendi metnini soru hâline getirmek. Yöntem bölümünde verdiğin her karar (örneklem büyüklüğü, dışlama ölçütü, analiz yöntemi) bir neden böyle sorusu açıyor. O kararı tezde gerekçelendirdiysen cevap zaten yazılı; gerekçelendirmediysen savunmada ilk kez düşünmek zorunda kalıyorsun. Metni soru hâline getirmeyi yapay zekâ ile tez yazma alanındaki savunma modu da yapıyor: taslağını okuyor ve bir jüri üyesinin sorabileceklerini, her sorunun nedeniyle birlikte soruyor.

Cevabını bilmediğin bir soru geldiğinde bilginin sınırını göstermek, cevabı doldurmaktan farklı bir iş. Hangi kısmı verinin kapsadığını, hangi kısmı kapsamadığını söylersin; o kısmı görebilmek için neyin gerekeceğini de eklersin. Bu, tezin sınırlılıklar bölümünü savunmanın içine taşıyor.

Jüri Ne Karar Verebilir?

Sınavın sonunda jüri salt çoğunlukla üç karardan birini verir: kabul, ret veya düzeltme (m. 9/6). Karar sınavı izleyen üç gün içinde tutanakla enstitüye bildirilir.

Jürinin üç kararı kabul, düzeltme ve ret; düzeltme aynı jüri önünde yeniden savunma demek, ret ise yükseköğretim kurumuyla ilişiğin kesilmesi.

Düzeltme kararı alan öğrenci, yüksek lisansta en geç üç ay içinde düzeltmeleri yapıp tezini aynı jüri önünde yeniden savunur (m. 9/8). Doktorada bu süre altı ay (m. 22/6). Düzeltme bir ara karar: ikinci savunma sonunda da tez kabul edilmezse öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir (m. 9/8, m. 22/6).

Ret kararının sonucu yönetmelikte açık yazar: öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir (m. 9/7, m. 22/6). Bununla birlikte yüksek lisansta tezi reddedilen öğrenciye, talebi hâlinde tezsiz yüksek lisans diploması verilir (m. 9/9). Koşul şu: tezsiz programın ders kredi yükü, proje yazımı ve benzeri gerekleri tamamlanmış olacak. Doktoraya lisans derecesiyle başvurmuş ve tezde başarılı olamamış öğrenciye, tezsiz yüksek lisans için gerekli kredi yükü ve proje gibi şartları tamamlamışsa, talebi hâlinde tezsiz yüksek lisans diploması verilir (m. 22/6, m. 17/4).

Bir usul farkı daha var. Doktorada jüri tez hakkındaki kararını dinleyicilere kapalı olarak verir (m. 22/6); savunma toplantısının kendisi ise öğretim elemanları, lisansüstü öğrenciler ve alanın uzmanlarından oluşan dinleyicilerin katılımına açık yapılır (m. 22/5). Yani sunum ve soru-cevap açık, karar kapalı.

Savunma Günü Nasıl Geçiyor

Yönetmelik sınavı öğretim elemanları, lisansüstü öğrenciler ve alanın uzmanlarından oluşan dinleyicilere açık tutar (m. 9/5); salonda jüriden başka kişiler de bulunabilir. Sunumu, tezi okumamış birinin de izleyebileceği şekilde kurmak bu yüzden işine yarar.

Teknik tarafta hazırlık kısa bir liste:

  • dosyanın bir kopyasını, sunumun açılacağı bilgisayardan bağımsız olarak yanında taşımak
  • yazı tipi gömülü bir PDF'i yedek olarak bulundurmak
  • ekran oranını salonun projeksiyonuna göre ayarlamak
  • tabloların yansıtıldığında okunur kaldığını kendi gözünle görmek

Enstitünün duyurusunda salon, saat veya katılım biçimiyle ilgili bir yönlendirme varsa ona uymak gerekiyor; bu ayrıntılar enstitüden enstitüye değişiyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Savunma kaç dakika sürer?
Yönetmelik sunum için bir süre koymuyor; sınavın sunum ve soru-cevaptan oluştuğunu söylüyor (m. 9/5). Kaç dakika konuşacağını danışmanına sor. Yukarıdaki tablo on beş dakika için bir pay dağıtımı veriyor; süren farklıysa oranları koruyarak uyarlayabilirsin.

Jüri tezi görmüş olarak mı geliyor?
Yönetmelik teslimi düzenler, okumayı değil. Nüshalar enstitüye gönderilir (m. 9/4) ve jüri, tezin jüri üyelerine teslim edildiği tarihten itibaren en geç bir ay içinde toplanır (m. 9/5). İntihal yazılım programı raporu da danışmana ve jüri üyelerine gönderilir (m. 9/2).

Düzeltme almak başarısızlık mı?
Düzeltme, yönetmelikteki üç karardan biri (m. 9/6). Yüksek lisansta üç, doktorada altı ay içinde düzeltmeleri yapıp aynı jüri önünde yeniden savunursun (m. 9/8, m. 22/6).

Tez reddedilirse ne oluyor?
Yükseköğretim kurumu ile ilişik kesilir (m. 9/7, m. 22/6). Talep hâlinde, ders kredi yükü ve proje yazımı gibi gerekler tamamlanmışsa tezsiz yüksek lisans diploması verilir (m. 9/9). Doktorada bu hak, doktoraya lisans derecesiyle başvurmuş öğrencinindir ve aynı koşulları taşır (m. 22/6, m. 17/4).

Sunumu danışmanımla prova etmeli miyim?
Prova, sürenin nereye gittiğini ve hangi slaytta tıkandığını önceden gösteriyor; danışmanının müsait olmadığı durumda bölümden bir arkadaşının karşısında yapmak da aynı işi görüyor. Bu bir kural değil, çalışma biçimi önerisi.

Paylaş:XLinkedIn
← Tüm yazılar