
Bu sayfada
Tez yalnız bir yazı işi değil. Yönetmelik ne yazacağın kadar ne zamana kadar yazacağını da düzenler. Dört şeyin ayrı son tarihi var: danışmanın atanması, konunun kesinleşmesi, derslerin bitmesi, tezin savunulması. Altı yarıyıllık azami süre içinde tezini savunmayan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir (m. 7/1, 7/2). Takvim, kalite çıtası kadar bağlayıcı.
Bu yazı üç şeyi birlikte veriyor: takvimin kendisi, bölümleri hangi sırayla yazmanın işe yaradığı ve yazım kurallarının neden kurumdan kuruma değiştiği. Süreç cümlelerinin dayanağı Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği; madde numaralarını yazdık, kendi enstitünün lisansüstü eğitim yönergesiyle karşılaştırabilirsin.
Tez, Programın Neresinde Durur?
Yönetmelik tezli yüksek lisansın amacını tanımlar: öğrencinin bilimsel araştırma yöntemlerini kullanarak bilgilere erişme, bilgiyi derleme, yorumlama ve değerlendirme yeteneğini kazanması (m. 6/1). Tez, bu yeteneğin gösterildiği yer.
Program da tezden ibaret değil. Toplam yirmi bir krediden az olmamak koşuluyla en az yedi ders, bir seminer dersi ve tez çalışması gerekir; seminer ve tez kredisizdir ve başarılı ya da başarısız olarak değerlendirilir (m. 6/2). En geç danışmanın atanmasını izleyen dönemden itibaren her yarıyıl tez dönemi için kayıt yaptırmak da zorunlu (m. 6/2).
Süre dört yarıyıl, program en çok altı yarıyılda tamamlanır (m. 7/1). Buradaki ayrıntı önemli: süre "her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın" işler.
Hangi Adımın Son Tarihi Ne?
Takvimin ilk iki adımını enstitüye bölümün önerir, konuyu sen danışmanınla belirlesen de. Sonucu sen yaşadığın için tabloda kimin işi olduğu da yazılı.
Tezli yüksek lisans
| Adım | Kimin işi | Son tarih | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Danışman önerilir | Anabilim dalı başkanlığı | 1. yarıyılın sonu | m. 8/1 |
| Tez konusu önerilir | Anabilim dalı başkanlığı önerir | 2. yarıyılın sonu | m. 8/1 |
| Kredili dersler ve seminer tamamlanır | Öğrenci | 4. yarıyılın sonu | m. 7/2 |
| Tez savunması yapılır | Öğrenci | 6. yarıyılın sonu (azami) | m. 7/1, 7/2 |
Danışman ve tez konusu, enstitü yönetim kurulu onayı ile kesinleşir (m. 8/1). Senin açından pratik sonuç şu: konu, ikinci yarıyıl bitmeden danışmanla birlikte belirlenmiş olmalı. Dört yarıyıl sonunda kredili derslerini ve seminer dersini tamamlayamayan öğrencinin de ilişiği kesilir (m. 7/2). İki ayrı son tarih var: biri derslerin, biri tezin.
Doktora (süreler yüksek lisans derecesiyle kabul edilenler için; parantez içi lisans derecesiyle kabul edilenler için)
| Adım | Son tarih | Ek koşul | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Kredili dersler | Azami 4 yarıyıl (lisansla kabul: 6) | Tamamlayamayanın ilişiği kesilir | m. 17/2 |
| Yeterlik sınavı | En geç 5. yarıyılın sonu (lisansla: 7.) | Zamanı senato yönetmeliği belirler | m. 19/2 |
| Tez izleme komitesi kurulur | Yeterlikte başarıdan sonra 1 ay içinde | Üç öğretim üyesi | m. 20/1, 20/2 |
| Tez önerisi savunulur | Yeterlikten sonra en geç 6 ay | Yazılı rapor en az 15 gün önce dağıtılır | m. 21/1 |
| Komite toplanır | Öneri kabul edildikten sonra yılda en az iki kez | Rapor toplantıdan en az 1 ay önce verilir | m. 21/4 |
| Tez tamamlanır | Azami 12 yarıyıl (lisansla: 14) | — | m. 17/1, 17/3 |
Tez önerisi kabul edildikten sonra izleme komitesi Ocak-Haziran ve Temmuz-Aralık aylarında birer kez olmak üzere yılda en az iki kez toplanır ve öğrenci her toplantıdan en az bir ay önce yazılı rapor sunar (m. 21/4). Aynı fıkra bir eşik de koyar: komite tarafından üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez başarısız bulunan öğrencinin ilişiği kesilir.

Tezin kendisinden beklenen de tanımlı: doktora tezinin bilime yenilik getirme, yeni bir bilimsel yöntem geliştirme veya bilinen bir yöntemi yeni bir alana uygulama niteliklerinden en az birini taşıması gerekir (m. 15/6).
Konunu Daralt
Takvim konu seçimini erkene çeker, ve bunun yazma biçimine bir sonucu var: konuyu literatürün tamamını okuduktan sonra değil, okurken daraltıyorsun; okumayı nasıl düzenleyeceğin literatür taraması nasıl yapılır yazısında.
Daraltmanın ölçütü soruda değil, cevapta: bu soruya elindeki süre, erişim ve veriyle cevap verilebiliyor mu? İki yıl içinde toplanamayacak bir veri gerektiren soru iyi bir soru olabilir ama senin tezinin sorusu değil.
Şu üçünü kendine sor. Soruyu bir cümlede yazabiliyor musun? Cevabı hangi veriden çıkaracağını söyleyebiliyor musun? O veriye nasıl ulaşacağını biliyor musun? Üçünden birine "henüz bilmiyorum" diyorsan daraltma bitmemiş.
Bölümleri Hangi Sırayla Yazmak İşe Yarıyor?
Burada iki ayrı şey var: bölümlerin tezdeki yeri ile onları yazma sıran. İkisi aynı olmak zorunda değil.
Yazma sırası bir çalışma biçimi önerisi: yöntem bölümünü önce yaz. Ne yaptığını yazarken hâlâ hatırlıyorsun. Yöntem bölümü olanı anlatır; yorum sonraki bölümlerin işi. Bulgular yöntemin arkasından gelir. Giriş ve tartışma, bulgular netleştikten sonra yazıldığında daha az yeniden yazılır. Özet en sona kalır, çünkü özetin işi bitmiş metni anlatmak.
Bölümlerin tezdeki yeri ise kılavuzuna bağlı ve kurumdan kuruma değişir. Altı enstitü kılavuzunu yan yana okuduğumuzda gövde sırası dördünde aynı: giriş, bölümler, sonuç, kaynakça, ekler. Biri bölüm adlarını da verir (kuramsal çerçeve, yöntem, bulgular, tartışma) ve adların anabilim dalına ve araştırmanın doğasına göre değişebileceğini söyler; ikisi gövde sırası hiç vermez.
Özetin yeri de ortak değil: altı kılavuzdan beşi özeti ön kısımda isterken Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü tezin sonunda ister. Yazma sıran değişmiyor, özeti yine en sona yazıyorsun; değişen, dosyadaki yeri.
Tez Yazım Kuralları: Kılavuz Senin Enstitünün
Tez yazım kuralları için tek geçerli kaynak, kendi enstitünün yazım kılavuzu. Bu bir kaçamak değil, ölçülmüş bir sonuç: altı enstitünün tez yazım kılavuzunu 16 Ekim 2026'da yan yana okuduk ve karşılaştırdığımız 23 kuraldan yalnız üçü altısında da aynı çıktı: A4 kâğıt, ön kısımda Roma rakamıyla sayfa numarası, Türkçe ve yabancı dilde özet.
Üçünün dışında dağılım başlıyor:
| Kural | Dağılım |
|---|---|
| Özet uzunluğu (her bir özet için) | İstanbul ve Bursa Uludağ en çok 250 sözcük · İzmir Kâtip Çelebi 250-300 · Galatasaray, Türkçe yazılan tezlerde en az 350 (doktorada en az 700) |
| Paragraf ilk satır girintisi | Bursa Uludağ girinti istemiyor · Galatasaray ve İzmir Kâtip Çelebi 1 cm · Marmara Türkiyat 1,25 cm |
| Üst kenar boşluğu | İstanbul 4 cm · Bursa Uludağ ve İzmir Kâtip Çelebi 3 cm · Galatasaray ve Marmara 2,5 cm · Ankara 2 cm |
| Tablo ve şekil numarası | Bursa Uludağ baştan sona sürekli · Galatasaray ve Marmara bölüm numaralı (Tablo 1.2) |
İlk iki satıra dikkat et: bunlar farklı değil, birbirine zıt. Özet uzunluğunda biri tavan koyarken öbürü taban koyar; paragraf girintisinde biri yasaklarken üçü şart koşar. O yüzden kuralı kendi kılavuzundan oku, başka bir kılavuzdan hatırladığından değil.

Pratik sonuç: kılavuzunu teslimden önce değil, yazmaya başlarken aç. Kenar boşluğu ve satır aralığı sonradan uygulanabilir, ama özet uzunluğu ve bölüm sırası metni yeniden yazdırır.
Buradaki değerler kılavuzların 16 Ekim 2026'da okunan sürümlerinden alındı ve dağılımı göstermek için duruyor. Bağlayıcı olan, kendi kılavuzunun güncel metni.
Sıkça Sorulan Sorular
Tez kaç yarıyılda bitmeli?
Tezli yüksek lisans dört yarıyıl, en çok altı yarıyılda tamamlanır (m. 7/1). Süre, her dönem kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın işler. Doktora programı, tezli yüksek lisans derecesiyle kabul edilenler için sekiz yarıyıl olup azami süre on iki yarıyıldır; lisans derecesiyle kabul edilenler için on yarıyıl, azami süre on dört yarıyıldır (m. 17/1). Afet ve salgınlarda tez aşamasındaki öğrenciye talebi hâlinde en fazla iki dönem, doğum yapan öğrenciye doğum sonrası iki dönem ek süre verilebilir; bu süreler azami süreden sayılmaz (m. 35/8, 35/9).
Danışmanı kim belirliyor?
Enstitü anabilim dalı başkanlığı, her öğrenci için kendi üniversitesinin kadrosunda bulunan bir danışmanı en geç birinci yarıyılın sonuna kadar enstitüye önerir; danışman ve tez konusu enstitü yönetim kurulu onayı ile kesinleşir (m. 8/1).
Azami süre içinde savunmazsam ne olur?
Azami süreler içinde tez çalışmasında başarısız olan veya tez savunmasına girmeyen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir (m. 7/2). Fıkranın iki yarısını birbirine karıştırmamak gerekiyor: ders tarafının ölçüsü dördüncü yarıyılın sonu, tez tarafının ölçüsü azami süre.
Doktorada yeterlik sınavı ne zaman?
Sınavın zamanını senato tarafından kabul edilen yönetmelik belirler; ancak yüksek lisans derecesiyle kabul edilen öğrenci en geç beşinci, lisans derecesiyle kabul edilen öğrenci en geç yedinci yarıyılın sonuna kadar girer (m. 19/2). Bir öğrenci bir yılda en fazla iki kez yeterlik sınavına girer (m. 19/1).
Yazım kurallarını nereden öğrenirim?
Kendi enstitünün yazım kılavuzundan, ve yazmaya başlarken. Kılavuzlar yalnız biçim kuralı vermez: özet uzunluğu ve bölüm sırası gibi kalemler metnin kendisini belirler, o yüzden sonradan uygulanamaz.
Tez örneklerine nereden bakabilirim?
YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden. Merkezin kendi açıklamasına göre, yazarları tarafından veri tabanında arşivlenmesine ve internet üzerinden tam metin erişime açılmasına izin verilen tezler açık erişime sunuluyor; yayınlanma izni olmayan tezlerin basılı kopyalarına üniversite kütüphaneleri aracılığıyla (TÜBESS üzerinden) erişiliyor. Arama ekranında izin durumuna göre süzme yapılabiliyor (erişim: 25 Ekim 2026).