Akademik yazım denetleyici

Yazdığın akademik mi? Ölç.

Bir paragraf yapıştır. Bu sayfa metnin gerçekte ne yaptığını sayar: cümle uzunluğu ve yayılımı, edilgen yapılar, çekinceler ve makine yazısı gibi okunan ifadeler. Hesap yok, yükleme yok, yapay zekâ yok.

Yukarıya bir şey yapıştır, sayılar burada belirsin. Hiçbir şey yüklenmez.

Akademik dil gerçekte ne demek

Akademik dil bir süsleme değil, bir anlaşma. Okurun senden beklediği üç şey var: kim olduğunu öne çıkarmamak, neyi kimin bulduğunu karıştırmamak ve elindeki kanıtın taşıdığından fazlasını söylememek.

Bu üçü cümlenin biçiminde görünür. Kişisiz anlatım birinciden, atıf ikinciden, çekinceli ifade üçüncüden gelir. Aynı paragraf bir blog yazısında doğal, bir tez bölümünde yersiz olabilir; fark konuda değil, dilin kendisinde.

Aşağıdaki ölçüler bu üç beklentinin metinde ne kadar göründüğünü sayar. Sayılar bir not değil: hangi cümlenin neden öyle okunduğunu gösterir.

Bu sayfa ölçer. Yeniden yazmaz ve yapay zekâ yazısını senin yazınmış gibi göstermenin bir yolu değildir: burada metnine hiçbir şey olmaz ve editörün sahte insan sesi üretmeye karşı kuralları her yazım dilinde geçerlidir.

Akademik dilin ölçülebilir kuralları

Beş kural, beş ölçü. Yukarıdaki araç bunları senin paragrafında sayıyor; aşağıda her birinin ne anlattığı yazıyor.

  1. 1

    Cümle uzunluğu tek başına bir şey söylemez, yayılımı söyler

    Bütün cümleler aynı uzunluktaysa metin makine gibi okunur. Akademik yazıda uzun bir tanım cümlesini kısa bir sonuç cümlesi izler. Araç ortalamayı ve yayılımı ayrı ayrı veriyor; bakılacak olan ikincisi.

  2. 2

    Edilgen yapı yöntemde doğal, bulguda sorunlu

    “Veriler toplandı” yöntem bölümünde yerindedir: kimin topladığı değil, nasıl toplandığı önemli. Ama “bulunmuştur” dendiğinde bulan kaybolur ve iddianın sahibi belirsizleşir. Oranın kendisi kötü değil; nerede yoğunlaştığı önemli.

  3. 3

    Çekince kanıta bağlıdır, alışkanlığa değil

    “Olabilir”, “görünmektedir”, “düşündürmektedir” kanıt o kadarını destekliyorsa doğru sözcüklerdir. Her cümlede tekrarlandığında okur hiçbir iddiaya güvenmez olur. Araç çekince koyan cümleleri sayar; hangisinin gerekli olduğuna sen karar verirsin.

  4. 4

    Uzun tire Türkçe akademik metinde seyrektir

    İngilizce akademik yazıda araya giren açıklama uzun tireyle verilir. Türkçede aynı iş virgülle, iki noktayla ya da ayrı bir cümleyle yapılır. Metninde uzun tire birikiyorsa çeviri alışkanlığı taşıyor olabilirsin.

  5. 5

    Paragraf bir iddia taşır

    Paragraf başına cümle sayısı, bir iddianın ne kadar yerleştirildiğini gösterir. Tek cümlelik paragraflar iddiayı havada bırakır; on cümlelik paragraflarda iddia kaybolur. Araç paragraf başına ortalamayı verir, eşik koymaz.

Hiçbir ölçü için “şu aralıkta olmalı” demiyoruz: alanın, bölümün ve derginin beklentisi farklı. Araç sayıyor, yorumu sana bırakıyor.

Makine yazısı gibi okunan kalıplar

Araç Türkçe metinde beş kalıba bakıyor ve tek bir kullanımı değil, alışkanlığı işaretliyor: bir kalıp metinde birkaç kez tekrarlandığında. Her birini senin kendi metninden alıntıyla gösteriyor; hiçbiri tahmin değil.

  • Sona eklenen “bu da …” yorumu

    Cümle bitmişken virgülden sonra “bu da … gösteriyor” gibi bir yorum eklenir. Çıkarım cümlenin kendisinde değil, kuyruğunda durur.

  • Yıpranmış metafor

    “Mihenk taşı”, “bel kemiği”, “buzdağının görünen kısmı” gibi kalıplar bir şey anlatmayı bırakmış, yer doldurur.

  • Korkuluk kurgusu

    “Denilebilir ki”, “akla şu soru gelebilir” diye kimsenin sormadığı bir itiraz kurulur ve hemen çürütülür. Tartışma kazanılmış görünür, oysa hiç yapılmamıştır.

  • Şişirilmiş fiil

    “Kaynak olarak hizmet etmektedir”, “önem teşkil etmektedir”, “belge niteliğindedir”: basit bir “-dir” yerine bir fiil katmanı daha.

  • Metnin kendisinden söz etmesi

    “Bu çalışma göstermektedir ki”, “Bu analiz göstermiştir ki” türünden açılışlar bulguyu değil metnin kendisini öne koyar. Birkaç tanesi art arda gelince metin kendini tarif eder hale gelir.

Bir kalıp işaretlendiğinde eşanlamlı koymak çözüm değil. O cümlenin ne söylemek istediğini bulup yeniden yazmak gerekir.

Yeniden yazma neden editörde

Ölçüm ücretsizdir ve tarayıcında yapılır. Yeniden yazma editörde olur; çünkü orada metnin kaynakları, atıfları ve bölümü yanındadır: bir yeniden yazmanın iddianı sessizce değiştirmesini engelleyen şey tam olarak o bağlamdır.

Sade, özlü ve basit dil için ölçümü aracın içinden seçebilirsin.

Editörü aç

Sık sorulan sorular

Ölçüm iyi bir not mu veriyor?

Hayır, puan yok. Araç cümle uzunluğunu, yayılımı, edilgen yapıları, çekinceleri, uzun tireleri ve kalıpları sayıyor. İyi ya da kötü hükmü yok; hangi sayının ne anlattığı yukarıda yazılı.

Metnim bir yere yükleniyor mu?

Hayır. Ölçüm tarayıcında çalışıyor, hesap gerekmiyor ve yapıştırdığın paragraf hiçbir yere gönderilmiyor.

Bu bir yapay zekâ tespit aracı mı?

Değil. Araç bir metnin yapay zekâyla yazılıp yazılmadığına dair hüküm vermiyor; kalıpları gösteriyor ve her birini senin kendi cümlenden alıntılıyor. Bir dedektörün ne göstereceğini de önceden söyleyemeyiz.

Hangi aralıkta olmam gerekiyor?

Tek bir doğru aralık yok. Bir yöntem bölümünde edilgen yapı oranı yüksek olur, tartışma bölümünde çekince sıklaşır. Ölçüler karşılaştırma için: aynı metnin bölümlerini birbirine göre okumak en işe yarar yoldur.

Danışmanım “akademik değil” dedi, bu araç onu gösterir mi?

Kısmen. Araç dilin ölçülebilir tarafını gösterir: cümle ritmi, edilgen yapı, çekince. Ama “akademik değil” eleştirisi çoğu zaman iddianın kanıtlanmamış olmasıyla ilgilidir ve onu bir ölçü yakalayamaz.

Baştan akademik dille yaz

Editörde yazım dili bir belge ayarıdır: her bölüm, düzenleme ve devam o dilde gelir. Ayrıca Grongy'ye kendi yazdığın bir metni verip ritmini eşleştirmesini isteyebilirsin: kendi alışkanlıkların, kendi cümlelerinden.